Wie betaalt de verzekeringspremie voor kritieke grondstoffen?

Zeldzame aardmetalen als neodymium en dysprosium vormen vaak 40 tot wel 80 procent van de kostprijs van een permanente magneet. Een elektrische auto bevat ongeveer 1,5 kilogram aan permanente magneten in de motor. Zo'n magneet kost rond de 200 euro. Op een nieuwwaarde van 40.000 euro is dat 0,5 procent. Als zeldzame metalen twee of drie keer zo duur worden, dan heeft dat slechts een klein effect hebben op de prijs van de auto zelf.

Hogere prijzen voor zeldzame aardmetalen en andere kritieke grondstoffen zijn geen fictief scenario. China domineert de levering en knijpt in de handelsoorlog met het westen af en toe de kraan een beetje dicht. Europese investeringen in eigen mijnbouw, verwerking en recycling zijn daarom een goed idee. Dat kost wel geld. Maar bijna volledig afhankelijk zijn van één land is nog veel riskanter. Het International Energy Agency (IEA) noemt de extra kosten van eigen grondstoffenketens een 'verzekeringspremie'. En dat is dus helemaal niet zo duur als je het op het niveau van het eindproduct, zoals een auto, bekijkt.

Als de verzekeringspremie heel betaalbaar is, waarom sluiten we zo'n verzekering dan niet af?

Het antwoord zit in de verdeling. Voor de consument is 200 euro op 40.000 euro ruis. Voor de magneetfabrikant is het een verdubbeling van de kostprijs. Als je op prijs concurreert met een Chinese fabrikant, die wel toegang tot goedkope grondstoffen heeft, ben je weg. De kosten van diversificatie komen terecht bij één schakel in de keten, de magneetfabrikant. De baten verspreiden zich over iedereen die verderop in die keten zit, zoals de leverancier van de elektromotor en de autofabriek.

De Verenigde Staten gebruiken importheffingen om eigen leveranciers te beschermen en bieden afnamegaranties. Japan heeft jarenlange ervaring met het aanleggen van strategische voorraden van kritieke grondstoffen. Het bieden van afnamegaranties zou ook voor Europa een logische stap zijn, zegt Ron Stoop, strategisch analist bij HCSS - The Hague Centre for Strategic Studies tijdens de Studio Schumpeter-podcast deze week.

Met de Critical Raw Materials Act wil de Europese Commissie een deel van de controle terugkrijgen op de levering van grondstoffen. Brussel stelt weliswaar doelen en wijst strategische projecten aan, maar regelt niet dat de verzekeringspremie wordt betaald.

Lees ook de explainer die ik schreef over kritieke grondstoffen.