Er is nog steeds optimisme over groene waterstof, maar de markt krimpt

Regelmatig spreek ik mensen uit de waterstofsector. Wat me telkens opvalt, is hun optimisme. Hun geloof in de toekomst van groene waterstof blijft onverwoestbaar, ook al is de waterstofhype voorbij en zijn de afgelopen jaren grote projecten uitgesteld of geschrapt. Over het ambitieuze NortH2-project van Shell, RWE, Equinor en Eneco voor de grootschalige productie van groene waterstof is sinds december 2022 niets meer vernomen.

De aanname die de waterstofoptimisten deden, is dat ze ervan uitgingen dat ze goedkope groene stroom konden gebruiken voor de productie van groene waterstof. Want op momenten dat windparken en zonnepanelen meer elektriciteit opwekken dan op dat moment nodig is, daalt de stroomprijs naar nul, zo was het idee. Die stroom zouden waterstoffabrieken dan kunnen inkopen om goedkoop waterstof te maken.

Maar die redenering klopt niet, legt Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen deze week uit in de Studio Schumpeter-podcast. "De stroomprijs kan niet heel lang heel erg laag zijn", zegt Mulder. "Want windturbines worden niet voor niks gebouwd. De marginale kosten zijn soms heel laag, inderdaad. Maar investeerders willen wel graag een vergoeding voor hun vaste kosten." Een windpark wordt alleen gebouwd als de uitbater afnamecontracten kan afsluiten en een rendement kan maken op zijn investering. Dat kan niet als een substantieel deel van de elektriciteit bijna gratis moet worden weggegeven.

Ondertussen rukt elektrificatie op. Zonnepanelen en batterijen worden steeds goedkoper. RWE bouwt in Moerdijk een batterij met een vermogen van 400 megawatt en een capaciteit van 1.100 megawattuur, zo kondigde het afgelopen week aan. En Eneco gaat in België een batterijpark bouwen van 200 megawattuur. De toekomst is elektrisch.

Voor waterstof blijven twee kansen over. De eerste is alles wat fundamenteel niet elektrisch kan: processen in de industrie die zeer hoge temperaturen vragen, en de chemie, die moleculen nodig heeft. Dat is een echte markt, maar veel beperkter dan we een aantal jaren geleden nog dachten. Maar het is ook een markt die afhankelijk is van overheidssteun. De staalindustrie en de chemie concurreren op de wereldmarkt. Dure groene waterstof als grondstof geeft bedrijven in deze sectoren een concurrentienadeel. Allerlei subsidies en regelgeving (met mooie Haagse en Brusselse afkortingen als SDE++, RED III en CBAM) moeten een gelijk speelveld creëren.

De tweede kans zit bij kleinschalige projecten. Alles wat in principe elektrisch kan, maar de komende jaren niet mogelijk is vanwege netcongestie. Een bedrijf dat jaren moet wachten op een zwaardere aansluiting om te kunnen verduurzamen, kan waterstof als tussenoplossing gebruiken. Maar die markt is tijdelijk.

Komende week is het H2 Café in Den Haag, waar ondernemers en beleidsmakers bij elkaar komen om te bespreken wat het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) in petto heeft voor de waterstof-wereld. Ook de voortgangsbrief van minister Stientje van Veldhoven zal er ongetwijfeld besproken worden. Een opsteker is dat er subsidies zijn, onder meer voor elektrolyseprojecten (OWE-regeling van 780 miljoen euro) en voor het gebruik van waterstof in de industrie (STIHWI-regeling van 662 miljoen).

Er zijn ook tegenvallers. De verplichting voor industriële waterstofgebruikers om een oplopend percentage groene waterstof toe te passen, waarmee Nederland invulling geeft aan de Europese RED III-regelgeving, gaat niet vanaf 1 januari 2027 maar vanaf 1 januari 2028 in. De vraagcreatie wordt daarmee uitgesteld. Ook de roep vanuit de sector om waterstoffabrieken lagere nettarieven te geven, krijgt in het NPE en de voortgangsbrief geen aandacht.

Wat denk jij, is er voldoende optimisme aanwezig om positieve business cases te maken?

Lees hier alle korte nieuwsberichten van afgelopen week.

Studio Schumpeter-podcast met Machiel Mulder

Deze week bespreek ik het energienieuws met Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Kijk/luister naar de 𝐒𝐭𝐮𝐝𝐢𝐨 𝐒𝐜𝐡𝐮𝐦𝐩𝐞𝐭𝐞𝐫-podcast! Abonneer je meteen 🎙️