Het prioriteringskader is een pleister. De echte opgave is overvloed

Vanaf 1 juli bepaalt het prioriteringskader van toezichthouder Autoriteit Consument & Markt wie voorrang krijgt op het volle stroomnet. Deze week verdiepte ik me erin, schreef er een explainer over, en sprak erover met energie-expert Paul Giesbertz. Tijd om de balans op te maken. Is het prioriteringskader een goed idee of niet?

Laat ik beginnen met het positieve aspect. Zolang netcapaciteit schaars is, en dat is de komende jaren zo, is het logisch en verstandig om prioriteiten te stellen. Een ziekenhuis hoort voor te gaan op een casino. Voor zulke evidente gevallen doet het prioriteringskader zijn werk.

Maar, en nu komt meteen het negatieve aspect, "prioriteren is geen oplossing", zegt Giesbertz terecht. "Het verkleint de wachtrij niet." Wie de een voorrang geeft, stelt de ander achter. De rij blijft even lang, en daarmee blijft ook het probleem even groot. Het kader verdeelt de pijn, het neemt deze niet weg.

Netverzwaring

Het risico dat Giesbertz ziet is dat de discussie over het prioriteringskader afleidt van de echte opgave: netverzwaring. Hij legt zich niet neer bij de stelling dat we netcongestie als een fact of life moeten accepteren. Door op lokaal niveau flexibeler om te gaan met het stroomnet, bijvoorbeeld door je elektrische auto niet op hetzelfde moment op te laden als de buren, kan netcongestie vermeden worden. Het gespreid opladen van auto's is nog wel te doen, maar verder is flexibiliteit vaak duur. "Er zijn altijd kosten aan flexibel netgedrag", aldus Giesbertz. Een fabriek die zijn piek moet vermijden, draait op dat moment minder productie, en derft dus inkomsten. In de meeste gevallen is netverzwaring de aantrekkelijkste optie.

Netcongestie stimuleert zuinig energieverbruik. Dat klinkt aantrekkelijk, maar is het niet. Afgelopen week schreef filosoof Ralf Bodelier op LinkedIn dat we moeten streven naar een overvloed aan energie. Want een ongestoorde toegang tot energie kan de samenleving ten goede veranderen. Bodelier schreef er een essay over in het FD. Wat maakt overvloedige energie mogelijk volgens Bodelier? Naast de verduurzaming van de industrie en huishoudens gaat het ook om ambitieuze zaken als de ontzilting van zeewater, verticale landbouw, het afvangen van CO₂ uit de lucht, de productie van schone brandstoffen voor vliegtuigen.

Het prioriteringskader is kortom een redelijke manier om schaarste te verdelen, en voor de evidente keuzes zo gek nog niet. Maar het is hooguit een pleister. Wie de wachtrij echt korter wil maken, moet niet prioriteren, maar sneller verzwaren. Net zoals fossiele brandstoffen ooit een economische en maatschappelijke revolutie veroorzaakten, heeft ook elektrificatie enorm potentieel, maar dan moet de infrastructuur er wel klaar voor zijn.