Wie betaalt het stroomnet?

Wie betaalt het stroomnet?

Gas is duur. Afgelopen week klom de gasprijs naar een niveau van 100 euro per megawattuur. Voordat Trump en Netanyahu besloten Iran te bombarderen, kostte gas in Europa ongeveer 30 euro per megawattuur. De sluiting van de Straat van Hormuz en Iraanse aanvallen op LNG-fabrieken in Qatar stuwen de gasprijs de hoogte in.

Zowel de industrie als huishoudens hebben te lijden onder het dure gas. Fabrieken schalen hun productie al naar een lager niveau, schreef het FD (zie het nieuwsoverzicht). Iedere verhoging van 10 euro op de gasprijs, kost een gemiddeld gezin 110 euro extra per jaar. Er zijn nog ruim 6 miljoen huizen in Nederland met een CV-ketel, en die zijn dus de spreekwoordelijke Sjaak. De oorlog van Trump tegen Iran - die ik echt idioot vind - kost een Nederlands gezin 770 euro op jaarbasis. Dat geldt voor een huishouden met een variabel contract. Maar ook mensen met een vast contract worden geconfronteerd met hogere prijzen als hun contract afloopt. Als de gasprijs verder stijgt, doet het steeds meer pijn in de portemonnee.

Snel elektrificeren dan maar? Dat kan, en is om allerlei redenen aantrekkelijk, maar ook elektrificatie is duur.

De voordelen van elektrificatie zijn bekend (efficiënter en schoner), maar dat is blijkbaar niet genoeg. De hobbel zit in de financiën rondom de overstap. In de eerste plaats is er de aanschaf van de installatie. Want gas is weliswaar duur, maar een cv-ketel is duizenden euro's goedkoper dan een warmtepomp, ook al krijg je daar een aanschafsubsidie voor. Je moet dus de financiële ruimte hebben om kunnen te investeren voordat je energie (en geld) kunt besparen. Als je je huis ook nog moet isoleren voordat je de warmtepomp laat installeren, dan nemen de kosten (en het gedoe) verder toe. Naarmate warmtepompen op grotere schaal worden geproduceerd, zullen de productiekosten lager worden, maar op dit moment is dit voor veel huishoudens nog een remmende factor.

Daarnaast zijn er de gigantische investeringen voor de uitbreiding van het stroomnet. Die investeringen worden verrekend in de tarieven die burgers en bedrijven voor hun kiezen krijgen in de komende jaren. De kostenstijgingen zijn niet mals. Zo laat Rens Savenije in deze post op LinkedIn zien dat een grootverbruiker met een aansluiting van 10 megawatt bij Liander in 2027 een half miljoen euro meer betaalt dan in 2026.

Zulke kostenstijgingen remmen de elektrificatie en de verduurzaming van de energievoorziening niet alleen af, ze zijn een regelrechte bedreiging. In de Studio Schumpeter-podcast van afgelopen vrijdag maakte Daan Walter van energiedenktank Ember een treffende vergelijking. Als de eerste automobilist de volledige aanleg van de snelweg had moeten betalen, waren er nooit auto’s gekomen. Publieke infrastructuur betalen we samen, omdat de hele economie ervan profiteert. Het stroomnet is de infrastructuur van deze eeuw, aldus Walter.

Paul Nillesen beschreef dit mechanisme eerder als de energietransitie-paradox. Een duurzaam energiesysteem vraagt meer netcapaciteit, opslag en reservevermogen. Die vaste kosten worden in de huidige systematiek verdeeld over de verkochte kilowatturen. Hogere prijzen remmen de elektrificatie, en minder kilowatturen maken elke kilowattuur weer duurder. Het gevolg is een vicieuze cirkel, met het risico van een net dat straks half leeg blijft.

Het voorstel van Walter is om de systematiek te veranderen. Concreet pleit hij ervoor tot 2030 de helft van de groei van de netkosten uit de algemene middelen te betalen, desnoods met extra staatsschuld. Volgens Walter gaat het om ongeveer een half procent van de overheidsuitgaven. Het doel is om stroom overal goedkoper te maken dan gas.

Wat vind jij? Reageer in de comments, of stuur een mail naar royophetveld@gmail.com.

💡
Studio Schumpeter houdt de vinger aan de pols van het energienieuws. Scan hier het nieuwsoverzicht van afgelopen week.

Luister ook naar de Studio Schumpeter-podcast. In de laatste aflevering praat ik met Daan Walter van energiedenktank Ember over elektrificatie.