Het gasdebat gaat over de verkeerde vraag

Het gasdebat gaat over de verkeerde vraag

Sinds de sluiting van het Groningen-gasveld is de beschikbaarheid van aardgas niet meer vanzelfsprekend. Het debat over gasleveringszekerheid gaat eigenlijk altijd over de gasvoorraden. En meer specifiek: de vulgraad van de gasbergingen.

Soms brengt een gesprek een simpel maar belangrijk inzicht. Dat had ik tijdens het podcastgesprek met Gülbahar Tezel van PwC, die in opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei een rapport schreef over gasleveringszekerheid. De minister citeerde uitvoerig uit dit rapport in de Kamerbrief over strategisch gasbeleid. Dat beleid wordt in december in de Tweede Kamer besproken.

Het inzicht? Niet de vulgraden van de gasbergingen zijn het probleem, maar de afhankelijkheid van geïmporteerd gas.

Als Nederland zeker wil zijn dat er voldoende gas beschikbaar is, dan zijn er meerdere routes om dat doel te bereiken. Het afbouwen van de importafhankelijkheid staat centraal, want die import maakt ons kwetsbaar. Als Qatar als gasexporteur wegvalt, of als de VS de gasexport inzetten in een handelsconflict, dan ontstaat er schaarste, worden prijzen opgedreven en krijgen we in het ergste geval te maken met fysieke tekorten.

Door gas op te slaan wordt die kwetsbaarheid minder, maar het is geen structurele oplossing. Een gasvoorraad stelt je in staat door te draaien als het aanbod wegvalt. Maar een voorraad is per definitie eindig, dus je koopt tijd. Gasopslag is geen wondermiddel, zegt Tezel terecht.

Daarom zijn er ook andere maatregelen nodig. Zelf meer gas winnen is een optie. Want als je meer eigen gas wint, hoef je minder te importeren en ook minder op te slaan. Het probleem is alleen dat de gaswinning op de Noordzee in een langzame glijvlucht naar beneden zit. Het sectorakkoord gaswinning van vorig jaar zal de daling van de gaswinning hooguit afremmen.

Wat kun je nog meer doen om de importafhankelijkheid te verminderen? Besparen op het gasverbruik. Des te minder we gebruiken, des te minder hoeven we te importeren. Maar ook hier zit een moeilijkheid. Overschakelen van gas naar elektriciteit (van CV-ketel naar warmtepomp) kost tijd en geld. En bovendien gooit netcongestie roet in het eten. Als iedereen morgen een warmtepomp koopt, kan het stroomnet dat niet aan. Maar op de langere termijn is dit wel de structurele oplossing.

We kunnen ook nog de importcapaciteit opvoeren. In 2022, toen de aanvoer van Russisch pijplijngas wegviel, lukte het om in no time een drijvende LNG-importterminal in de Eemshaven in bedrijf te nemen. De capaciteit van de Gate-terminal in Rotterdam werd uitgebreid. Meer importcapaciteit betekent minder behoefte aan opslag. Ook deze route kost tijd en geld. Er wordt wereldwijd geïnvesteerd in LNG-productie, dus er komt waarschijnlijk meer aanbod. Dat aanbod is waarschijnlijk, maar niet zeker, omdat door geopolitieke spanningen, oorlogen en handelsconflicten er altijd schaarste kan ontstaan op de wereldmarkt. Dan betalen we de hoofdprijs om gas te importeren. Maar hoge prijzen zijn in alle scenario's niet uit te sluiten.

Daarom blijft gasopslag, gezien alle problemen van de andere opties, voorlopig nodig. Het voordeel van goed gevulde gasbergingen is dat je zeker bent van de beschikbaarheid op korte termijn. Maar gasopslag is een dure oplossing. Afgelopen zomer moest staatsbedrijf EBN eraan te pas komen om de gasbergingen te vullen, omdat private partijen vreesden er geld op te verliezen.

De discussie over energiezekerheid moet breder gevoerd worden dan de vulgraad van de gasbergingen. Is het gunstiger om grote gasvoorraden aan te leggen, of om een extra LNG-importterminal te bouwen? Als we het nog breder trekken, moet het debat niet gaan over gasleveringszekerheid, maar over energieleveringszekerheid. Met het Kamerdebat in december voor de deur is het de moeite waard om te vragen welk probleem we precies willen oplossen, en welke instrumenten de beste en goedkoopste oplossing bieden.

Wat vind jij? Reageer in de comments, of stuur een mail naar royophetveld@gmail.com.

💡
Studio Schumpeter houdt de vinger aan de pols van het energienieuws. Scan hier het nieuwsoverzicht van afgelopen week.

Luister ook naar de Studio Schumpeter-podcast. In deze aflevering praat ik met Gülbahar Tezel van PwC over leveringszekerheid van gas in Nederland.