Uitstel CO₂-grensheffing voor de chemie ondermijnt verduurzaming van de sector

De Europese koolstofgrensheffing CBAM belast sinds dit jaar de import van CO₂-intensieve basismaterialen zoals staal en cement. Het idee van deze heffing is dat producenten van buiten Europa dezelfde CO₂-prijs betalen als ze hun producten op de Europese markt willen verkopen. Europese fabrikanten betalen via het emissiehandelssysteem ETS voor hun CO₂-uitstoot. Het instrument moet een gelijk speelveld creëren en voorkomen dat productie weglekt naar buiten Europa.

De Europese Commissie wil CBAM uitbreiden, en kiest daarbij voor eindproducten waar veel CO₂-intensieve materialen in verwerkt zijn, zoals auto-onderdelen en witgoed. De basischemie, die eigenlijk op de nominatie stond om ook onder CBAM te gaan vallen, lijkt nu uit die plannen te verdwijnen, schrijft Industrielinqs. Waarom is niet helemaal helder, maar waarschijnlijk laat Brussel de chemiesector voorlopig buiten schot vanwege de enorme technische complexiteit om de exacte CO₂-uitstoot in de lange toeleveringsketens te berekenen.

Per saldo is het een gemiste kans.

Want Brussel beschermt op deze manier de keten van chemiebedrijven niet. Dat is dezelfde weeffout die Mark Boneschanscher deze week in de Studio Schumpeter-podcast benoemde: het gelijke speelveld moet op het juiste niveau worden gecreëerd. Als je de basischemie niet onder CBAM schaart, dan kunnen niet-Europese producenten fossiele plastics en andere chemische producten hier verkopen zónder voor de CO₂-uitstoot te betalen. Europese chemiebedrijven vallen onder het ETS en betalen daar wél voor, want de gratis rechten die ze kregen worden langzaam maar zeker afgebouwd.

Dat is niet alleen oneerlijk voor Europese basischemiefabrieken, het zet ook de bedrijven verderop in de keten onder druk. Precies zoals Europa de batterijketen aan China verloor nadat het alleen de elektrische auto stimuleerde en niet de productie van auto-onderdelen.

Waarom lobbyt de Europese chemiesector tegen ETS en CBAM?, vroeg Reinier Grimbergen zich afgelopen week af in dit bericht op LinkedIn. Hij vermoedt zelf wat het antwoord is: "Maybe because most multinational chemical companies want to produce cheaply in their facilities outside the EU and export to the EU, while gradually closing their EU-based assets?"

De verwachting is dat het nog tot 2030 duurt voordat alle ETS-sectoren beschermd worden door CBAM. De ongelijkheid duurt voort, de concurrentiekracht van de Europese chemie erodeert verder.

De onduidelijkheid over de reikwijdte van het beleid is ook een probleem. Chemiebedrijven hebben een investeringshorizon van 20 tot 30 jaar. Beleid moet voorspelbaar zijn. Een instrument dat investeringszekerheid moet bieden, maar stilletjes van vorm verandert, ondermijnt precies waarvoor het bedoeld is.