Reactie op Hormuz: meer duurzaam, maar ook meer fossiel

Sinds de start van de oorlog tegen Iran en de blokkade van de Straat van Hormuz zijn de warmtepompen en elektrische auto's niet aan te slepen. Overheden, bedrijven en huishoudens willen niet langer afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en de prijspieken die daarbij horen. De wereldwijde investering in de energietransitie bereikte in 2025 al een record van 2.300 miljard dollar. Voor landen die sterk afhankelijk zijn van fossiele import, biedt hernieuwbare energie een uitweg uit de geopolitieke kwetsbaarheid.

Maar ondertussen is er ook een andere trend zichtbaar. De Verenigde Arabische Emiraten versnellen de aanleg van een tweede pijpleiding die de Straat van Hormuz omzeilt en een grotere exportcapaciteit oplevert voor staatsoliebedrijf ADNOC Group. Het project moet in 2027 operationeel zijn. Ondertussen pompt de Saoedische East-West-pijpleiding olie op maximale capaciteit (7 miljoen vaten per dag) richting de Rode Zee, waar het op tankers wordt geladen. Zo bouwt ook het Saoedische aramco zijn afhankelijkheid van Hormuz af.

De hoge olie- en gasprijs is vervelend voor gebruikers, maar een (financiële) zegen voor producenten. Waar Europa en Azië investeren in een versnelling van de transitie, zetten olie- en gasproducenten alles op alles om hun fossiele grondstoffen naar de markt te krijgen. Staatsinvesteringsfonds Mubadala Energy (Verenigde Arabische Emiraten) investeert in een grote Amerikaanse LNG-exportterminal. Irak verhoogt zijn olie-export via Turkije. India sloot een deal met de Emiraten voor de aanleg van strategische olie- en gasreserves. Japan en Zuid-Korea zijn verwikkeld in vergelijkbare onderhandelingen.

Voor Rusland zit het tegen. Oekraïne valt stelselmatig olie-installaties aan, waardoor de export geraakt wordt. Daarnaast lukte het Poetin afgelopen week niet om tijdens zijn staatsbezoek aan Peking een deal te sluiten over de Power of Siberia 2-pijpleiding, die jaarlijks 50 miljard kuub gas naar China moet transporteren. De strategische en commerciële details blijken een struikelblok. Rusland wil maximale afnamegaranties, China maximale flexibiliteit. Analisten verwachten dat 2026 het jaar kan worden waarin de partijen alsnog tot een akkoord komen.

Het resultaat is dat duurzame energie groeit, maar fossiele energie ook. Volgens het basisscenario van onderzoeksbureau BloombergNEF piekt de wereldwijde olievraag pas in 2032 op 104 miljoen vaten per dag. Daarna wordt een daling ingezet naar 88 miljoen vaten in 2050. De consumptie van aardgas blijft volgens BloombergNEF groeien, ook op de langere termijn.

Twee trends die een andere kant op wijzen. Hoe kan dat?

Er zijn twee verklaringen. In de eerste plaats duurt de transitie decennia. De energiezekerheid van volgend kwartaal vraagt om oplossingen van nu, en dat zijn, naast duurzame oplossingen, ook nog vaak fossiele oplossingen. Ten tweede speelt geopolitiek een rol. De oorlog in het Midden-Oosten laat zien hoe kwetsbaar landen zijn als hun energieaanvoer afhangt van één vaarroute. Diversificatie van fossiele routes is een directe reactie op die kwetsbaarheid.

Tot slot is het nuttig om de trias energetica erbij te pakken: de strategie om een energievoorziening in drie stappen in te richten. Stap 1 is energiebesparing. Stap 2 is maximaal gebruik van duurzame bronnen. Stap 3 is zo efficiënt mogelijk inzet van fossiele bronnen voor de resterende energiebehoefte.

Fossiele energiebronnen zijn weliswaar de sluitpost, maar wel eentje die nog circa 80 procent van het energiesysteem uitmaakt. De energietransitie is gericht op stap 1 en 2. Maar zolang deze stappen niet 100 procent van de vraag afdekken, hebben we stap 3 nodig.

De sluiting van de Straat van Hormuz fungeert als versneller van twee parallelle bewegingen. Op het eerste gezicht lijken die tegenstrijdig, maar in werkelijkheid zijn het twee verschillende antwoorden op dezelfde vraag: hoe verminder je energieafhankelijkheid?