Hoe desastreus ook, blokkade Hormuz versnelt de transitie

De hoge benzineprijzen vanwege de oorlog in het Midden-Oosten hebben iets losgemaakt in het Nederlandse mobiliteitsbeleid. Het kabinet leek eerder weinig haast te hebben om maatregelen te nemen, maar komt nu toch met beleid om elektrisch rijden een hernieuwde impuls te geven. Er liggen nu drie instrumenten op tafel.

1. Social leasing: het Franse voorbeeld

CDA-Kamerlid Jantine Zwinkels stelde in maart Kamervragen over social leasing, een systeem waarbij huishoudens met een laag inkomen een elektrische auto kunnen leasen tegen een sterk gereduceerd tarief. Ze baseerde zich op het Franse programma dat in 2024 binnen zes weken uitverkocht was: 50.000 leasecontracten, voor bedragen van 100 tot 200 euro per maand. In september 2025 volgde een tweede ronde. In totaal kregen 100.000 huishoudens met een krappe portemonnee toegang tot een betaalbare elektrische auto.

Vorige week kwamen de antwoorden van staatssecretaris Annet Bertram van Infrastructuur en Waterstaat. De toon is voorzichtig, maar positief. Een Nederlandse variant van social leasing zou gericht kunnen worden op huishoudens met een inkomen tot 23.000 euro per jaar en woon-werkverkeer met een minimale hoeveelheid kilometers. De maatregel zou voor de betreffende huishoudens een gemiddeld voordeel kunnen opleveren van 91 euro per maand, aldus de staatssecretaris. Of en hoe het uitvoerbaar is, wordt nu onderzocht. De inkomenstoets én een check op reisafstand zijn de voornaamste hobbels in de uitvoering.

2. Sloopregeling: oud eruit, elektrisch erin

Terwijl de Kamervragen over social leasing nog in behandeling waren, kondigde het kabinet afgelopen week een sloopvervangingsregeling aan. Huishoudens met een lager inkomen die hun benzine- of dieselauto willen inruilen voor een tweedehands elektrische auto, kunnen daar vanaf eind 2026 subsidie voor krijgen. De regeling staat open voor auto's in emissieklasse 1 tot en met 4: grofweg benzineauto's van vóór 2009 en diesels van vóór 2010.

Het totale budget bedraagt circa 52 miljoen euro: 2 miljoen in 2026, 30 miljoen in 2027 en 20 miljoen in 2028. Dat is bescheiden. Als de subsidie uitkomt op zo'n 3.500 euro per auto, komen er in 2026 maar zo'n 570 huishoudens aan de beurt. Het echte effect moet dus in 2027 komen. Bovendien moet het pakket nog door de Kamer. Maar de richting klopt: juist de oudste, meest vervuilende auto's verdwijnen, en juist de huishoudens die nu het hardst geraakt worden door de benzineprijs, profiteren. (lees hier meer)

3. De aanschafsubsidie voor tweedehands EV's: een gat in het beleid

Dan is er nog een opvallende lacune. Staatssecretaris Bertram meldde in haar antwoorden dat er op dit moment geen enkele stimuleringsmaatregel meer actief is voor elektrisch vervoer in de particuliere markt. De vroegere SEPP-subsidie voor tweedehands elektrische auto's is in 2024 gestopt en niet verlengd. Gedragspsycholoog Daan Remarque, die onlangs te gast was in de Studio Schumpeter-podcast, noemde een aanschafpremie voor tweedehands EV's als een van de krachtigste instrumenten om bezinerijders in een elektrische auto te krijgen. Juist nu de benzineprijzen hoog zijn, blijken mensen ontvankelijk voor alternatieven.

Elektrisch rijden rukt wereldwijd op

De verduurzaming van de mobiliteit is een wereldwijd fenomeen. De verkoop van elektrische auto's schiet omhoog door hoge brandstofprijzen: India zag de EV-verkoop in maart met 87 procent stijgen, in de VS groeiden tweedehands EV-verkopen met 17 procent. Analisten verwachten dat de vraag ook na de crisis op een structureel hoger niveau blijft. De Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz, hoe desastreus ook voor de korte termijn, versnelt de transitie.