Bye bye basislast

Vroeger - vóór de energietransitie - was de elektriciteitsmarkt overzichtelijk. Kern- en kolencentrales leverden de basislast, de minimale hoeveelheid elektriciteit die het energienet continu nodig heeft. Gascentrales, die snel kunnen op- en afregelen, sprongen in om de piekvraag te leveren. Die volgorde kwam overeen met de zogenoemde merit order: de centrales met de laagste marginale kosten gaan eerst aan, daarna de duurdere. Omdat steenkool goedkoper was dan aardgas, gingen de kolencentrales voor.

Met de komst van zonnepanelen en windmolens werd die overzichtelijke wereld verstoord. De marginale kosten van wind en zon zijn bijna nul, dus staan ze vooraan in de merit order. Maar ze leveren niet altijd basislast, want ze zijn weersafhankelijk.

Het onderscheid tussen "basislast" en "flexibel" verschoof naarmate de energietransitie vorderde naar een onderscheid tussen "goedkoop maar onvoorspelbaar" en "duur maar stuurbaar".

Deze zomer bleek ook dat onderscheid wankel. Niet alleen zon en wind zijn weersafhankelijk, ook kern-, kolen- en gascentrales blijken dat te zijn. Ze hebben koelwater nodig, en dat ontbrak deze zomer op tal van plekken in Europa, door de droogte en de aanhoudende hitte. Door klimaatverandering zullen dit soort situaties waarschijnlijk vaker voorkomen, niet minder vaak.

In de Studio Schumpeter-podcast van deze week een uitgebreid gesprek met Sanne de Boer, analist energietransitie bij RaboResearch over de weersafhankelijkheid van elektriciteitscentrales.

Daarmee valt de oude zekerheid weg dat er altijd wel ergens een centrale is die ingezet kan worden. Hongarije en Roemenië namen deze zomer maatregelen om het stroomverbruik te beperken. In Hongarije werden elektrische vrachttreinen uit de dienstregeling gehaald en legden autofabrieken in Roemenië tijdelijk de productie stil. Allemaal omdat centrales door het gebrek aan koelwater moesten worden stilgelegd.

Daarmee dringt zich de belangrijkste vraag op; hoe zorgen we voor leveringszekerheid als alle energiebronnen in meer of mindere mate afhankelijk zijn van het weer? Mijn 'five cents': streef naar een zo breed mogelijke energiemix en investeer grootschalig in opslag.