Chemie op kantelpunt – is er een toekomst voor onze krakers?

Als je langs de uitgestrekte industrieterreinen van Pernis of Chemelot rijdt, zie je een wirwar van buizen, ketels en ovens. Maar wat daar precies gebeurt, blijft voor velen een mysterie. Desondanks vormen zes naftakrakers het hart van een sector die essentieel is voor de economie en de strategische autonomie van Nederland en Europa. Van plastic en medicijnen tot zonnepanelen en autobanden: zonder deze krakers, die nafta (olie) omzetten in bouwstenen voor talloze producten, staat de moderne samenleving stil.

Voor EW Magazine ging ik op pad om het verhaal van de krakers op te tekenen. Want het motorblok van de chemie hapert, dus alle reden er eens in te duiken.

Twee van de zes krakers zijn al gesloten, de overige vier draaien met verlies. De vraag is: kan het tij nog gekeerd worden? De uitdagingen zijn groot, legt technology manager Twan van Veggel van Shell Moerdijk in het artikel uit. Chinese concurrentie, gestimuleerd door staatssteun en lagere energieprijzen, drukt de Europese chemie tegen de grond. Terwijl Nederland en Europa worstelen met hoge energiekosten, trage vergunningsprocedures en een gebrek aan betaalbereidheid voor groene producten, verschuift de sector langzaam maar zeker naar Azië. De-industrialisatie is een sluipend proces.

Toch zijn er ook hoopvolle signalen. De innovatieve ondernemer Reinier Grimbergen bewijst met zijn bedrijf Blue Circle Olefins dat groene alternatieven mogelijk zijn. De nieuwe fabriek die het bedrijf in Rotterdam wil gaan bouwen, gaat methanol uit afval en biomassa omzetten in chemische bouwstenen. De sector kan verduurzamen – mits er voldoende schaal en politieke steun is. ‘Als je in de chemie iets wilt bereiken, is het devies: go big or go home’, aldus Grimbergen

Nienke Homan, voorzitter van de VNCI, benadrukt dat Europa moet kiezen: investeren in infrastructuur, een gelijk speelveld creëren en versneld vergunningsprocedures doorlopen, of toekijken hoe een cruciale sector verdwijnt. 'Uiteindelijk moeten afnemers bereid zijn iets extra’s te betalen om die investering terug te verdienen. Maar die betaalbereidheid is er helaas niet. Dat is teleurstellend, maar wel een feit’, aldus Homan, die tot 2022 namens GroenLinks gedeputeerde Klimaat en Energietransitie was voor de provincie Groningen.

De Nederlandse chemie staat op een kantelpunt. Als we niets doen, dreigt niet alleen het verlies van fabrieken, maar ook van een heel ecosysteem dat voor innovatie en hoggwaardige werkgelegenheid zorgt.  ‘Als Europa onafhankelijk wil blijven, hebben we een eigen industrie nodig', zegt econoom Albert-Jan Swart van ABN-AMRO. De keuze is eenvoudig: willen Nederland en Europa afhankelijk worden van China en Amerika, of zetten we in op strategische autonomie en een duurzame toekomst?

Lees hier het complete EW-artikel (betaalmuur): https://www.ewmagazine.nl/economie/achtergrond/2026/01/naftakrakers-nederland-chemische-industrie-china-verduurzaming-106250w/

"Wat denk jij? Is strategische autonomie in de chemie een realistisch doel, of is afhankelijkheid van China en de VS onvermijdelijk? En wie moet hierin het voortouw nemen: overheid, bedrijfsleven, of de consument? Deel je visie!"