Blog week 4: Het Groningen gasveld als noodreserve vanwege wispelturige Trump?

"De Europese Unie betrekt tegen het einde van dit decennium bijna de helft van haar gas uit de Verenigde Staten, wat een grote strategische kwetsbaarheid voor het blok creëert nu de betrekkingen met Washington op een historisch dieptepunt staan", schreef Politico vorige week in dit artikel.

De toenemende afhankelijkheid van de EU van de invoer van LNG (vloeibaar aardgas) uit de VS leidt volgens energie-analist Ana Maria Jaller-Makarewicz in Politico tot 'een potentieel risicovolle nieuwe geopolitieke afhankelijkheid'.

Europa heeft zijn afhankelijkheid van Russisch gas ingeruild voor een afhankelijkheid van Amerikaans LNG. Iedereen die de onvoorspelbare handelspolitiek van Donald Trump volgt, weet dat die afhankelijkheid vroeg of laat uitgespeeld gaat worden door de VS. Exportbeperkingen op Amerikaans gas of speciale straftarieven - bijvoorbeeld voor het niet meewerken aan de capitulatie van Oekraïne, ik noem maar wat - zouden Europa in een nieuwe gascrisis kunnen storten.

De vraag is dus hoe we zo snel mogelijk van het Amerikaanse LNG af komen. Eerst maar eens even wat cijfers. Volgens cijfers van het Energy Institute lag de gasconsumptie van de Europese Unie in 2024 op 317 miljard kubieke meter. Dat is 7,7 procent van het wereldwijde gasverbruik. In 2010 piekte de gasconsumptie op 423 miljard kuub. Door hogere efficiëncy en de-industrialisatie is het gasverbruik al met 25 procent gedaald.

De Europese gasconsumptie zal gestaag verder dalen, maar zolang huishoudens CV-ketels hebben en de industrie vanwege netcongestie niet grootschalig kan elektrificeren en er nog geen betaalbare groene waterstof beschikbaar is, zal er aardgas nodig zijn. De Europese Unie produceert slechts 33 miljard kubieke meter aardgas zelf, iets meer dan 10 procent.

Noorwegen is de grootste en betrouwbare leverancier voor de EU. In 2024 importeerde Europese landen 91 miljard kubieke meter uit het Scandinavische land. Zo'n 30 miljard kuub komt van Afrikaanse landen als Algerije en Libië, die pijplijnverbindingen hebben met Europa. Een zelfde hoeveelheid komt uit het Midden-Oosten (Qatar).

Gasleveranties waar de EU op kan vertrouwen bedragen dus ongeveer 180 miljard kuub per jaar (eigen winning, Noorwegen, Afrika). Dat is minder dan 60 procent van het volume dat Europa nodig heeft.

Trump kan Europa dus hard raken wanneer hij besluit te spelen met de LNG-export naar Europa. Het aandeel lng in de Europese gasimport ligt rond 40 procent. En ongeveer 60 procent daarvan komt uit de VS. Natuurlijk zijn er alternatieve leveranciers. De lng-markt is groot, maar het zal de gasprijs fors opdrijven, de industrie nog verder in het rood drukken en huishoudens op kosten jagen.

Niet vreemd dus dat experts afgelopen week een pleidooi hielden om het Groningen gasveld achter de hand te houden als noodvoorraad. "We moeten ons serieus afvragen of we Groningen niet als noodvoorraad moeten aanhouden. Daar moet de politiek over nadenken. Dan bedoel ik niet dat we weer moeten gaan produceren in Groningen, maar dat we het veld als extra optie naast noodvoorraden achter de hand houden", zei energie-expert Rene Peters van TNO in De Telegraaf (lees hier). ,"Het is verstandig de mogelijkheid open te houden in Groningen te kunnen produceren, in geval van een crisis", viel Jilles van den Beukel van HCSS - The Hague Centre for Strategic Studies hem in hetzelfde artikel bij.

Vanuit geopolitiek en energietechnisch perspectief is het een no brainer. "De inzet van Groningen als noodvoorraad is eigenlijk een must", zegt een bron tegen Studio Schumpeter, op basis van anonimiteit. "Want in deze keiharde wereld moet je de wapens die je hebt wel kunnen inzetten." Het Groningen gasveld behoort nog altijd tot de grootste gasvelden ter wereld. Na de ontdekking in 1959 is er meer dan 2.300 miljard kuub gas uit gewonnen. De resterende winbare reserves worden geschat op 400 tot 500 miljard kubieke meter. "Het aanhouden van een noodvoorraad is verstandig", zegt een andere bron. "Want gas blijft de komende 40 jaar een grote rol spelen."

De politieke logica is echter anders. Vanwege de aardbevingen in Groningen en de chaotische en trage afwikkeling van de schade, zijn bewoners de gaswinning meer dan beu. Het kabinet heeft mede om die reden besloten het Groningen gasveld definitief te sluiten. De beheerder van het veld - de NAM, een joint venture van Shell en ExxonMobil - is de putten aan het volstorten met beton.

Als het veld is afgesloten, is de noodvoorraad dus niet meer bereikbaar. Maar zover is het nog niet. "Van de circa 300 putten in het voormalige Groninger gasveld hebben we inmiddels 70 putten definitief geabandonneerd", laat een woordvoerder van NAM weten. Het Groningen gasveld bestaat uit verschillende clusters, die allemaal meerdere boorputten hebben. Als die clusters één voor één worden gesloten, dan kan er in principe uit de nog niet afgesloten clusters gas worden gewonnen. Experts schatten dat het de komende 1 à 2 jaar nog mogelijk is om uit de bestaande putten gas te winnen. Daarna zijn er teveel putten gesloten om nog zinvolle volumes te kunnen bereiken.

Zijn de Groningers te vermurwen om in het nationaal belang het gas als noodreserve aan te houden? Is Groningen bereid het nationale belang te laten prevaleren en het storten van beton te laten stoppen? Het is even nodig als bewonderenswaardig. Het gedoe met de versterking van huizen moet dan wel echt snel opgelost worden. Laat de politiek een ‘noodmaatregel’ nemen, dan kan het een groot deel van de onrust wellicht weghalen.